Tabletka dzień po: jak działa, do kiedy ją wziąć i jak ją dostać

Kiedy zastosować tabletkę dzień po?

Antykoncepcja postkoitalna czy też tabletka dzień po jest metodą antykoncepcji stosowaną po stosunku seksualnym bez zabezpieczenia lub gdy stosowana metoda antykoncepcji zawiodła (np. prezerwatywa pękła). Może to być także zsunięcie się prezerwatywy albo pominięcie tabletek antykoncepcyjnych. Stosujemy ją w celu zapobieżenia zapłodnieniu. Tabletki dzień po możemy zastosować w dowolny dzień cyklu.

Antykoncepcja awaryjna nie jest skuteczna w przypadku zastosowania przed stosunkiem seksualnym. Chroni tylko przed skutkami stosunku, który już się odbył, więc nie zabezpiecza przed ciążą przy kolejnych stosunkach w tym samym cyklu. Nie chroni też przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową i nie zastępuje regularnej antykoncepcji. Charakterystyka produktu leczniczego (ChPL) ellaOne zaznacza, że lek jest przeznaczony do okazjonalnego stosowania^[1].

Tabletki nie są jedyną formą antykoncepcji awaryjnej. Według wytycznych brytyjskiego towarzystwa zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego (CoSRH, dawniej FSRH) najskuteczniejsza jest wkładka wewnątrzmaciczna z miedzią, którą lekarz zakłada po stosunku^[2]. Tę możliwość można omówić z ginekologiem.

Jak działa antykoncepcja awaryjna?

W tabletkach stosowane są obecnie dwie substancje czynne. W Polsce dostępna jest antykoncepcja awaryjna zawierająca octan uliprystalu lub lewonorgestrel. Ich najważniejszym działaniem jest hamowanie skokowego wzrostu stężenia lutropiny (LH), wydzielanej przez przysadkę mózgową, co hamuje lub opóźnia rozwój i pęknięcie pęcherzyka dominującego (owulację). Gdy owulacja się opóźnia, plemniki, które dostały się do dróg rodnych, tracą w tym czasie zdolność do zapłodnienia.

• Octan uliprystalu według ChPL ellaOne, przyjęty nawet tuż przed spodziewaną owulacją, gdy stężenie LH już zaczęło rosnąć, opóźniał pęknięcie pęcherzyka jajnikowego o co najmniej 5 dni u 78,6% kobiet (11 z 14 w tej fazie cyklu)^[1].
• Lewonorgestrel według ChPL działa głównie przez zapobieganie owulacji i zapłodnieniu, jeśli stosunek odbył się przed owulacją, kiedy prawdopodobieństwo zapłodnienia jest największe^[3].

Ponieważ tabletka działa na owulację, jest nieskuteczna, jeśli owulacja już nastąpiła. Momentu owulacji nie da się dokładnie przewidzieć, dlatego tabletkę trzeba przyjąć jak najszybciej.

Czy antykoncepcja awaryjna to aborcja?

Nie, ponieważ antykoncepcja postkoitalna nie działa po implantacji embrionu oraz nie ma wpływu na rozwój zarodka. Nie jest to metoda wczesnoporonna. ChPL obu leków podają, że nie przerywają one istniejącej ciąży. Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP) w stanowisku z 2024 r. podkreśla, że oba leki nie zakłócają zagnieżdżenia zarodka ani rozwoju ciąży i nie zwiększają ryzyka ciąży pozamacicznej^[4]. Podobnie ocenia to brytyjskie towarzystwo CoSRH^[2].

Rodzaje dostępnych tabletek dzień po

• Escapelle (lewonorgestrel): należy przyjąć do 72 godzin (3 dni),
• ellaOne, Misstala (octan uliprystalu): należy przyjąć do 120 godzin (5 dni).

Dane pochodzą z ChPL Escapelle i ellaOne oraz z Rejestru Produktów Leczniczych (stan na październik 2026 r.)^[3][1][5]; pozostałe preparaty mają tę samą substancję czynną i dawkę. Tabletek z lewonorgestrelem i octanem uliprystalu nie należy przyjmować razem.

Jaki czas po stosunku tabletki są skuteczne?

Wraz z upływem czasu skuteczność tabletek jest coraz niższa, dlatego ważne jest, aby zastosować je najszybciej, jak to możliwe. Najwyższą skuteczność tabletek postkoitalnych zaobserwowano do 24 godzin od stosunku seksualnego, natomiast niektóre leki są skuteczne nawet do 5 dni od stosunku. Żadna tabletka nie zapobiega jednak ciąży w 100%, a znaczenie ma też to, w którym momencie cyklu doszło do stosunku.

• Lewonorgestrel: w badaniu WHO opisanym w ChPL Escapelle lek zapobiegał ok. 95% spodziewanych ciąż, gdy przyjęto go w ciągu 24 godzin, ok. 85% przy przyjęciu w 25–48 godzin i ok. 58% przy przyjęciu w 49–72 godzin (badanie dotyczyło dwóch dawek po 0,75 mg)^[3][6].
• Octan uliprystalu: w dwóch badaniach porównawczych, w których lek przyjęto w ciągu 72 godzin, ciąża wystąpiła u 1,36% kobiet po octanie uliprystalu i u 2,15% po lewonorgestrelu (metaanaliza 3242 kobiet)^[7]. Przy przyjęciu między 48. a 120. godziną odsetek ciąż wyniósł 2,1% (26 z 1241 kobiet). Ulotka ellaOne podaje, że spośród 100 kobiet, które przyjmą lek, w ciążę zajdą około 2^[1].

Oceny obu leków nieco się różnią. Brytyjskie wytyczne CoSRH uznają octan uliprystalu za skuteczniejszy, a lewonorgestrel przyjęty później niż 96 godzin po stosunku za nieskuteczny^[2]. PTGiP w stanowisku z 2024 r. ocenia skuteczność obu leków przyjętych w ciągu 72 godzin jako równoważną, przy czym lewonorgestrel rzadziej powoduje działania niepożądane^[4]. Lek dobiera lekarz.

Czy masa ciała wpływa na działanie tabletki dzień po?

ChPL obu leków podają, że ograniczone i niejednoznaczne dane sugerują możliwą mniejszą skuteczność wraz ze wzrostem masy ciała lub BMI, ale tabletkę należy przyjąć jak najszybciej niezależnie od masy ciała. W 2014 r. Europejska Agencja Leków (EMA) uznała, że obie substancje można nadal stosować u kobiet o każdej masie ciała^[8]. Wytyczne CoSRH przy BMI powyżej 26 kg/m² lub masie ciała powyżej 70 kg zalecają octan uliprystalu albo podwójną dawkę lewonorgestrelu (3 mg)^[2]. Takiej dawki nie opisują polskie ChPL, dlatego o leku i dawce decyduje lekarz. Dobrze jest podać mu swoją masę ciała.

Jakie leki osłabiają działanie tabletki dzień po?

Niektóre leki przyspieszają rozkład lewonorgestrelu i octanu uliprystalu w wątrobie (są induktorami enzymu CYP3A4). ChPL wymieniają m.in.:

• leki przeciwpadaczkowe: karbamazepinę, okskarbazepinę, fenytoinę, fosfenytoinę, fenobarbital i prymidon,
• leki przeciwgruźlicze: ryfampicynę i ryfabutynę,
• niektóre leki stosowane w zakażeniu HIV: efawirenz, newirapinę i rytonawir,
• gryzeofulwinę (lek przeciwgrzybiczy),
• preparaty z dziurawcem zwyczajnym, także te dostępne bez recepty.

Jeśli przyjmowałaś którykolwiek z nich w ciągu ostatnich 4 tygodni, powiedz o tym lekarzowi. W takiej sytuacji ChPL zalecają rozważenie wkładki wewnątrzmacicznej z miedzią. Octan uliprystalu nie jest wtedy zalecany. Lewonorgestrel można przyjąć w podwójnej dawce (2 tabletki naraz), gdy wkładka nie wchodzi w grę. To zalecenie wprowadzono w 2016 r. po ocenie EMA^[9].

Octan uliprystalu może też osłabiać działanie antykoncepcji hormonalnej. Według ChPL ellaOne po jego przyjęciu trzeba do następnej miesiączki dodatkowo stosować metodę barierową, np. prezerwatywę^[1]. Po lewonorgestrelu antykoncepcję hormonalną można kontynuować, ale także do następnej miesiączki z prezerwatywą. Szczegóły dalszej antykoncepcji najlepiej ustalić z lekarzem przy wystawianiu recepty.

Działania niepożądane tabletek dzień po

Najczęstsze działania niepożądane według ChPL to:

• ból głowy i zawroty głowy,
• nudności, a rzadziej wymioty i biegunka,
• ból brzucha lub podbrzusza, bolesne miesiączkowanie,
• tkliwość piersi,
• zmęczenie,
• plamienie lub krwawienie poza miesiączką oraz przesunięcie terminu miesiączki.

ChPL ellaOne wymienia też m.in. ból pleców i mięśni, a wśród rzadszych działań niepożądanych bezsenność, niepokój, upławy, uderzenia gorąca, gorączkę oraz ból sromu i pochwy. Dolegliwości są zwykle przemijające.

Przyjmowanie tabletek dzień po może wpływać na krwawienie miesięczne, może ono nastąpić kilka dni za wcześnie lub za późno. W badaniach nad ellaOne u 74,6% kobiet miesiączka wystąpiła w terminie lub z przesunięciem do 7 dni, a u 18,5% spóźniła się o ponad 7 dni^[1].

Jeśli w ciągu 3 godzin od przyjęcia tabletki wystąpią wymioty, lek mógł się nie wchłonąć. ChPL wszystkich tabletek dzień po zalecają wtedy przyjęcie kolejnej tabletki. W Polsce to leki na receptę, więc jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który ją wystawił, albo z innym lekarzem.

W przypadku, gdy miesiączka spóźnia się ponad 5 dni po lewonorgestrelu lub ponad 7 dni po octanie uliprystalu, należy zrobić test ciążowy lub skonsultować się z lekarzem, aby wykluczyć wystąpienie ciąży. To samo dotyczy nietypowego krwawienia, np. wyjątkowo skąpego albo obfitego. Przy ostrym bólu brzucha skontaktuj się z lekarzem jak najszybciej, bo trzeba wykluczyć ciążę pozamaciczną. Ulotka ellaOne przypomina, że samo krwawienie z macicy jej nie wyklucza.

Stosowanie antykoncepcji awaryjnej nie powinno wpływać na płodność kobiety w przyszłości. ChPL obu leków podają, że płodność wraca szybko (brak natomiast danych o długotrwałym wpływie), więc ciąża jest możliwa już w tym samym cyklu. Dlatego do następnej miesiączki trzeba stosować prezerwatywę i jak najszybciej zacząć lub kontynuować regularną antykoncepcję.

Przeciwwskazania do zastosowania antykoncepcji awaryjnej

Jedynym przeciwwskazaniem w ChPL obu leków jest nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki tabletki. Lekarz weźmie pod uwagę także inne sytuacje, np. ciężką niewydolność wątroby, ciężką astmę leczoną doustnymi glikokortykosteroidami (octan uliprystalu nie jest wtedy zalecany) oraz przebytą ciążę pozamaciczną lub zapalenie jajowodu (lewonorgestrel nie jest wtedy zalecany). Ciężkie zaburzenia wchłaniania, np. w chorobie Leśniowskiego-Crohna, mogą zmniejszać skuteczność lewonorgestrelu. Tabletki zawierają laktozę, więc nie powinny ich przyjmować osoby z rzadką dziedziczną nietolerancją galaktozy, całkowitym niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy i galaktozy. ChPL Escapelle nie zaleca też powtórnego stosowania lewonorgestrelu w tym samym cyklu, bo może to zaburzyć cykl.

Czy tabletka dzień po jest na receptę? Stan prawny w 2026 r.

Tak. W Polsce antykoncepcja awaryjna dostępna jest jedynie na receptę. Od 23 lipca 2017 r. wszystkie leki, które w ChPL mają wskazanie do stosowania w antykoncepcji, mają kategorię dostępności „na receptę” (art. 23a ust. 1a Prawa farmaceutycznego, dodany ustawą z 25 maja 2017 r.)^[10]. Przepis obejmuje osoby w każdym wieku. Wcześniej octan uliprystalu (ellaOne) był w Polsce dostępny bez recepty.

Najważniejsze zmiany od 2024 r.:

• 22 lutego 2024 r. Sejm uchwalił nowelizację Prawa farmaceutycznego, która miała przywrócić sprzedaż antykoncepcji awaryjnej bez recepty^[11].
• 29 marca 2024 r. Prezydent Andrzej Duda zawetował tę ustawę, wskazując na dostęp osób poniżej 18. roku życia do antykoncepcji bez kontroli lekarza. Sejm nie odrzucił weta, więc przepisy się nie zmieniły^[12][11].
• 1 maja 2024 r. ruszył program pilotażowy Ministerstwa Zdrowia i NFZ. W aptekach, które do niego przystąpiły, farmaceuta po konsultacji może wystawić receptę na octan uliprystalu. Z programu mogą skorzystać osoby, które ukończyły 15 lat, nie częściej niż co 30 dni^[13].
• Rozporządzeniem z 22 czerwca 2026 r. program pilotażowy przedłużono do 30 czerwca 2028 r^[14][15].

Stan na październik 2026: zarówno lewonorgestrel, jak i octan uliprystalu wydaje się w aptece wyłącznie na receptę. Ministerstwo Zdrowia wyjaśnia, że zniesienie tego wymogu wymagałoby zmiany ustawy^[16]. Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników w stanowisku z marca 2024 r. uznało, że oba leki powinny być dostępne bez recepty^[4], ale to stanowisko nie zmienia obowiązujących przepisów.

Co zrobić, gdy potrzebujesz tabletki dzień po?

Receptę na tabletkę dzień po może wystawić:

• lekarz, np. lekarz rodzinny, ginekolog lub lekarz nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej; według ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty lekarz może ocenić stan zdrowia pacjenta także zdalnie, dlatego receptę można dostać również po teleporadzie^[17],
• farmaceuta w aptece biorącej udział w programie pilotażowym (tylko na octan uliprystalu, dla osób od 15 lat). Listę aptek publikuje serwis pacjent.gov.pl^[18]. Udział aptek jest dobrowolny, więc lepiej wcześniej zadzwonić.

U osób niepełnoletnich obowiązują przepisy o zgodzie na świadczenia zdrowotne: potrzebna jest zgoda przedstawiciela ustawowego, a jeśli pacjent ukończył 16 lat, także jego własna zgoda^[19]. W programie aptecznym NFZ dopuścił, by farmaceuta wymagał zgody opiekuna od osoby poniżej 18 lat^[20]. Serwis pacjent.gov.pl odradza zdobywanie środków antykoncepcyjnych przez tzw. receptomaty, bez wywiadu medycznego lub z pozorowanym wywiadem^[21].

W Zapytaj Lekarza możesz bez wychodzenia z domu umówić konsultację lekarską online w formie rozmowy wideo lub telefonicznej. Podczas konsultacji przez Internet lekarz zbierze wywiad medyczny i odpowie na wszystkie Twoje pytania. Zapyta m.in. o to, kiedy doszło do stosunku, o termin ostatniej miesiączki, przyjmowane leki, choroby i karmienie piersią. Na tej podstawie sam decyduje, czy wystawić receptę i na jaki lek. Jeśli lek jest wskazany, dostajesz e-receptę, którą realizujesz w dowolnej aptece.

Najczęściej zadawane pytania