Bostonka u dzieci i dorosłych: objawy, zaraźliwość i leczenie

Co to jest bostonka?

Bostonka to potoczna nazwa choroby dłoni, stóp i jamy ustnej (ang. hand, foot and mouth disease, HFMD). Wywołują ją enterowirusy, najczęściej wirus Coxsackie A16 i Coxsackie A6, a w Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej także enterowirus 71 (EV-A71), który rzadko, ale częściej niż pozostałe powoduje ciężki przebieg^[4]. Choroba jest bardzo zaraźliwa i najczęściej dotyczy dzieci poniżej 5 lat^[1]. Można ją przejść więcej niż raz, bo wywołuje ją kilka różnych wirusów^[2][5].

Objawy bostonki dzień po dniu

Pierwsze objawy pojawiają się zwykle 3–5 dni po zakażeniu^[3]. Najpierw dziecko gorączkuje, boli je gardło i gorzej je, a kilka dni później pojawiają się bolesne zmiany w jamie ustnej i wysypka^[2]. Większość dzieci ma łagodne objawy przez 7–10 dni^[3].

Jak wygląda wysypka przy bostonce?

Zmiany w jamie ustnej zaczynają się jako małe czerwone plamki, najczęściej na języku i wewnętrznej stronie policzków. Szybko zamieniają się w pęcherzyki i bolesne nadżerki. Na to, że przełykanie boli, wskazuje odmawianie jedzenia i picia, ślinienie się i chęć picia tylko zimnych napojów^[3].

Wysypka na skórze pojawia się na wewnętrznej stronie dłoni, na podeszwach stóp, pośladkach, a czasem na nogach i rękach. To płaskie lub lekko wypukłe czerwone plamki, czasem z pęcherzykami. Zwykle nie swędzą^[3]. Zależnie od koloru skóry plamki mogą być różowe, czerwone albo ciemniejsze od otaczającej skóry, a pęcherzyki szarawe lub jaśniejsze^[2].

Wirus Coxsackie A6 może dawać nietypową, bardziej rozległą wysypkę: także wokół ust, na tułowiu i na kończynach, czasem nasiloną w miejscach zmienionych przez atopowe zapalenie skóry. Po takiej postaci częściej opisywano późniejsze łuszczenie się dłoni i stóp oraz schodzenie paznokci^[6]. Jeśli wysypka wygląda inaczej niż zwykle albo nie masz pewności, czy to bostonka, pokaż ją lekarzowi.

Jak długo zaraża bostonka?

Wirus przenosi się drogą kropelkową przy kaszlu, kichaniu i mówieniu, przez bliski kontakt (przytulanie, całowanie, wspólne sztućce), przez kontakt z kałem, np. przy zmianie pieluszki, i przez zabawki czy klamki, których dotykał chory^[4]. Wirus jest obecny w wydzielinie z nosa i gardła, w płynie z pęcherzyków i w kale^[4].

• Chory najbardziej zaraża w pierwszym tygodniu choroby^[4], a według NHS zwłaszcza w pierwszych 5 dniach od początku objawów^[2].
• Może zarażać już kilka dni przed pojawieniem się objawów^[2].
• Wirus może się szerzyć jeszcze przez dni, a nawet tygodnie po ustąpieniu objawów. Zarażać mogą też osoby, które w ogóle nie mają objawów^[4].

Dlatego przez kilka tygodni po chorobie warto szczególnie dbać o mycie rąk po zmianie pieluszki i po skorzystaniu z toalety.

Kiedy dziecko może wrócić do żłobka lub przedszkola?

Według CDC dziecko może wrócić do żłobka lub przedszkola, gdy nie ma gorączki, czuje się na tyle dobrze, żeby brać udział w zajęciach, i nie ślini się nadmiernie z powodu zmian w jamie ustnej^[1]. NHS dodaje, że nie trzeba czekać, aż zagoją się pęcherze, a dłuższe trzymanie dziecka w domu raczej nie zatrzyma szerzenia się wirusa^[2]. Brytyjska agencja zdrowia publicznego UKHSA nie zaleca w przypadku tej choroby odsuwania dziecka od zajęć^[7].

Dopóki dziecko gorączkuje, powinno zostać w domu, a placówkę warto poinformować o chorobie^[8]. Żłobki i przedszkola mogą mieć własne zasady, np. w czasie ogniska zachorowań, więc zapytaj w placówce, czego oczekuje. Jeśli nie masz pewności, czy dziecko jest gotowe do powrotu, zapytaj lekarza.

Jak leczyć bostonkę i łagodzić objawy?

Nie ma leku działającego na wirusa, a antybiotyki ani inne leki nie wyleczą bostonki. Choroba mija sama, a leczenie polega na łagodzeniu objawów^[2]:

• Picie przede wszystkim. Podawaj chłodne napoje często i małymi porcjami. Unikaj kwaśnych soków owocowych, które szczypią w bolesne nadżerki^[2]. Dziecko karmione piersią najlepiej karmić piersią^[8].
• Miękkie, chłodne jedzenie. Lepiej sprawdzą się np. jogurt, kasza czy zupa krem niż potrawy gorące, słone i pikantne^[2].
• Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Paracetamol lub ibuprofen łagodzą ból jamy ustnej i gardła^[2]. Dawkę dobiera się do masy ciała dziecka według ulotki lub zaleceń lekarza. Nie podawaj dzieciom aspiryny (kwasu acetylosalicylowego)^[1].
• Środki na zmiany w jamie ustnej. Farmaceuta może doradzić żel, spray lub płyn do płukania jamy ustnej odpowiedni dla wieku dziecka^[2].
• Pęcherze na skórze. Utrzymuj je w czystości i nie przekłuwaj ich^[3].

Leki przeciwgorączkowe podaje się, gdy dziecko źle się czuje, a nie po to, by za wszelką cenę zbić temperaturę. Nie zapobiegają one drgawkom gorączkowym. Nie zaleca się też obmywania dziecka letnią wodą, a gorączkującego dziecka nie należy ani zbyt mocno rozbierać, ani przegrzewać^[8]. Więcej o domowych sposobach na infekcje przeczytasz w artykule przeziębienie: kiedy domowe sposoby nie wystarczają.

Powikłania bostonki

Powikłania są rzadkie, a prawie wszyscy chorzy wracają do zdrowia w ciągu 7–10 dni^[3]. Warto jednak wiedzieć, na co zwracać uwagę:

• Odwodnienie to najczęstszy problem. Grozi zwłaszcza małym dzieciom, które z powodu bólu w jamie ustnej piją za mało^[3].
• Wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych zdarza się bardzo rzadko. Daje gorączkę, ból głowy, sztywność karku lub ból pleców i może wymagać kilkudniowego pobytu w szpitalu^[3].
• Zapalenie mózgu i porażenia są wyjątkowo rzadkie^[3]. Ciężkie powikłania neurologiczne opisywano głównie w czasie epidemii wywołanych przez EV-A71 w Azji^[9][5].
• Schodzenie paznokci zdarza się bardzo rzadko, głównie u dzieci, zwykle w ciągu kilku tygodni po chorobie. Paznokcie najczęściej odrastają same^[3].

Objawy alarmowe: kiedy pilnie szukać pomocy?

Zgłoś się do lekarza tego samego dnia lub skorzystaj z nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej, jeśli gorączka sięga 39 °C lub trwa dłużej niż 2 dni, dziecko wymiotuje albo jest wyjątkowo rozdrażnione i nie daje się uspokoić. To sygnały, które według WHO wymagają dokładniejszej oceny dziecka^[9].

Kiedy umówić wizytę u lekarza z bostonką?

Skontaktuj się z lekarzem, gdy^[3][2]:

• dziecko pije za mało i martwisz się, że może się odwodnić,
• gorączka utrzymuje się dłużej niż 3 dni,
• objawy nie mijają po 10 dniach albo są nasilone,
• dziecko ma obniżoną odporność (np. z powodu choroby przewlekłej lub leczenia),
• dziecko jest bardzo małe, zwłaszcza gdy ma mniej niż 6 miesięcy,
• jesteś w ciąży i masz objawy albo miałaś kontakt z chorym.

Lekarz zwykle rozpoznaje bostonkę na podstawie wyglądu wysypki i zmian w jamie ustnej. Tylko czasem zleca badanie wymazu z gardła lub próbki kału^[3]. W czasie konsultacji online lekarz zapyta o przebieg choroby, poprosi o pokazanie wysypki i jamy ustnej przez kamerę, doradzi, jak łagodzić objawy, i oceni, czy dziecko trzeba zbadać osobiście. Gdy objawy na to wskazują, pokieruje Was do przychodni lub szpitala.

Możesz też wybrać innego lekarza z listy konsultacji pediatrycznych. Konsultacja online nie zastępuje pomocy w nagłym stanie: przy objawach z czerwonej ramki dzwoń pod 112.

Bostonka u dorosłych i w ciąży

Dorośli też mogą zachorować na bostonkę, a objawy są u nich zwykle takie same jak u dzieci^[2]. Zakażenie może też przebiec bez objawów, a mimo to można zarażać innych^[4]. Rodzice chorego dziecka powinni więc dbać o higienę także wtedy, gdy sami czują się dobrze.

Kobieta w ciąży, która miała kontakt z chorym, powinna skontaktować się z lekarzem prowadzącym^[1]. Zwykle bostonka nie stanowi zagrożenia dla ciąży ani dziecka, ale zakażenie tuż przed porodem może sprawić, że noworodek urodzi się z łagodną postacią choroby. Najlepiej unikać bliskiego kontaktu z chorymi^[2].

Jak zapobiegać bostonce?

• Myj ręce wodą z mydłem przez co najmniej 20 sekund, zwłaszcza po zmianie pieluszki, skorzystaniu z toalety, kaszlu, kichaniu i wycieraniu nosa. Pomagaj w tym dziecku^[1].
• Nie dotykaj oczu, nosa i ust nieumytymi rękami. Regularnie myj i dezynfekuj zabawki, klamki i inne często dotykane powierzchnie^[1].
• Nie dziel z chorym kubków, sztućców ani ręczników. Zabrudzoną pościel i ubrania pierz w wysokiej temperaturze^[2].
• Nie ma szczepionki, która chroniłaby przed wszystkimi wirusami wywołującymi bostonkę. Opracowane szczepionki dotyczą pojedynczych wirusów, a w obiegu jest ich wiele naraz^[5].

W sezonie infekcji warto też odróżniać bostonkę od innych chorób z wysypką. Przeczytaj, jak rozpoznać szkarlatynę, która w odróżnieniu od bostonki jest infekcją bakteryjną.

Najczęściej zadawane pytania